Nominacje do nagrody Finlandia w 2020 roku

W tym tygodniu poznaliśmy książki i autorów nominowanych do prestiżowej nagrody literackiej – Finlandii. Wręcza się ją w trzech kategoriach: literatura popularnonaukowa, literatura dla dzieci i młodzieży oraz literatura piękna. W każdej kategorii wyłonione zostały trzy kandydatury. To według nas bardzo ciekawe i ekscytujące, że w tym roku wielu nominowanych to autorzy i autorki, o których do tej pory nie słyszeliśmy. Część książek wydano w dość niszowych wydawnictwach – to też warto zauważyć.

Zaczniemy od LITERATURY POPULARNONAUKOWEJ, bo nazwiska nominowanych w tej właśnie kategorii zostały ogłoszone jako pierwsze.

Leena Malkki, „Mitä tiedämme terrorismista” („Co wiemy o terroryzmie”). Wydawca: Otava

Autorka, badaczka Uniwersytetu w Helsinkach, postawiła sobie za cel napisanie przystępnej pracy o terroryzmie, w której obali mity krążące wokół tego tematu. Pisze o tym, czym był terroryzm w przeszłości, jak wygląda teraz i jaki będzie prawdopodobnie w przyszłości. Poruszane są w niej aktualne i bardzo ciekawe kwestie, takie jak na przykład werbowanie ochotników do wojsk ISIS.

Jussi Pullinen, „Mitä meille tapahtui? Näin internet ja sosiaalinen media muuttivat elämämme” („Co się z nami stało? Jak internet i media społecznościowe zmieniły nasze życie”). Wydawca: HS Kirjat

Autor książki jest dziennikarzem najważniejszego fińskiego dziennika – Helsingin Sanomat. W swojej książce analizuje zachowania Finów w mediach społecznościowych. Jego zdaniem (wbrew temu, o czym często słyszymy), internet wcale nie jest zagrożeniem. Z obserwacji autora książki wynika między innymi, że ludzie tak naprawdę nie zamykają się przez media społecznościowe w swojej bańce informacyjnej, lecz przeciwnie – mają szansę na natknięcie się na wiele opinii sprzecznych z własnymi.

Marjatta Sarpaneva, „Timo Sarpaneva – taide ja elämä” („Timo Sarpaneva – sztuka i życie”). Wydawca: Tammi

Timo Sarpaneva był jednym z najważniejszych fińskich projektantów sztuki użytkowej. Marjatta Sarpaneva to jego druga żona. Znali się i współpracowali przez prawie pięćdziesiąt lat. Biografia napisana przez Marjattę Sarpanevę opowiada o człowieku, dla którego życie i sztuka były ze sobą nierozerwalnie związane. O bogatą szatę graficzną książki zadbał syn pary, Aleksei. 

Timo R. Stewart, „Valter Juvelius ja kadonneen arkin metsästys” („Valter Juvelius i poszukiwanie zaginionej arki”). Wydawca: Gaudeamus

Historyk Timo R. Stewart opisał autentyczne wydarzenia, w które aż trudno uwierzyć. Książka opowiada o fińskim poecie i geodecie Valterze Juveliusie, który na początku XX wieku udał się do Jerozolimy. Chciał odnaleźć Arkę Przymierza z przechowywanym w niej Dekalogiem. Juvelius sądził, że znalazł wskazówki, gdzie jej szukać, podczas lektury Starego Testamentu.

Juha Taskinen, „Jää hyvin, saimaannorppa” („Żegnaj, nerpo”). Wydawca: Docendo

Juha Taskinen to reżyser, fotograf i autor książek popularnonaukowych, wyjątkowo zaangażowany w działania na rzecz jednego z najważniejszych gatunków Finlandii – fok z jeziora Saimaa, czyli nerp. Za swoją aktywność został nagrodzony przez WWF. W najnowszej książce przytacza osobiste historie związane z nerpami. Nie jest to pierwsza pozycja w jego książkowym i filmowym dorobku dotycząca tego gatunku, ale raczej ostatnia. Taskinen zamierza poświęcić się teraz czemuś innemu: rozwijaniu wędkarstwa, które nie zagrażałoby życiu i środowisku nerp. 

Marko Tikka, Seija-Leena Nevala, „Kielletyt leikit – Tanssin kieltämisen historia Suomessa 18881948″ („Zakazane zabawy  historia zakazu tańca w Finlandii 18881948″). Wydawca: Atena

Na przełomie XIX i XX wieku na świecie coraz przychylniej traktowano potańcówki, podczas gdy w tym samym czasie w Finlandii rósł wobec nich sprzeciw. Para fińskich historyków, Marko Tikka oraz Seija-Leena Nevala, wyjaśniają w swojej książce, dlaczego w Finlandii tańczenie było uważane za niemoralne oraz w jaki sposób, za pomocą przepisów prawnych i z pomocą policji, próbowano zniechęcić obywateli do oddawania się tej rozrywce. Autorzy przytaczają liczne przykłady historii, które zakończyły się karą grzywny lub wyrokiem więzienia za organizowanie nielegalnych zabaw.


Musicie przyznać, że wyłonione kandydatury są naprawdę ciekawe, zwłaszcza dla osób interesujących się Finlandią. Zobaczmy teraz, co czeka na nas w następnej kategorii. Oto sześć nominacji z LITERATURY DLA DZIECI I MŁODZIEŻY.

Siiri Enoranta, „Kesämyrsky” („Letnia burza”). Wydawca: WSOY

Główny bohater książki, Andrew, przeprowadza się do Queensbridge, gdzie poznaje Josha Roya – chłopca z lokalnej elity. Andrew jest nim zafascynowany! Bardzo się cieszy, gdy okazuje się, że spędzą wakacje pod jednym dachem. Okoliczności tego pobytu nie są jednak zbyt radosne. Ojciec głównego bohatera zostaje terapeutą młodszej siostry Josha, Penelope, która była świadkiem morderstwa. Dzięki temu Andrew może zajrzeć do innego, pełnego przywilejów świata i tym samym lepiej poznać Josha. Z czasem okazuje się, że nie wszystko, co mówi Penelope jest prawdą. Sekrety i kłamstwa ciążą kształtującym się umysłom, a lato nie wydaje się już takie pogodne. Autorką książki jest wielokrotnie nagradzana Siiri Enoranta. W 2018 roku za powieść „Tuhatkuolevan kirous” zdobyła nagrodę Finlandia właśnie w tej kategorii.

Aino Havukainen i Sami Toivonen, „Tatu ja Patu – kovaa menoa kiskoilla” („Tatu i Patu – przygoda na torach”). Wydawca: Otava

„Tatu i Patu” to znana i bardzo lubiana seria książek, która była inspiracją dla wielu sztuk teatralnych oraz filmu pełnometrażowego z 2016 roku. Bohaterami tych opowieści są bracia Tatu i Patu, mieszkający w Outoli (którą po polsku można by nazwać Dziwnowem)  w miejscu, gdzie wszystko robi się inaczej. Nowa przygoda  już osiemnasta!  rozpoczyna się w chwili, gdy chłopcy znajdują wśród listów zaproszenie od wujka Sima. W kopercie są też bilety na pociąg, ale Tatu i Patu nigdy wcześniej nie mieli okazji podróżować koleją! Co należy spakować? Co zrobić, jeśli będzie trzeba skorzystać z toalety? To będzie ekscytująca podróż.

Katri Kirkkopelto, „Molli ja maan ääri” („Molli i kraniec świata”). Wydawca: Lasten Keskus

Molli jest stworzeniem, dla którego znany świat kończy na kamiennym ogrodzeniu oddzielającym ogródek od Wielkiego Lasu. Dom i ogród  tyle może wystarczyć! Jednak tajemniczy las przyciąga wzrok coraz częściej. Molli podejmuje odważną decyzję, by przekroczyć granicę i zobaczyć coś nowego i nieznanego. Jest to ósma książka z serii, która przybliża dzieciom wielkie i małe emocje. Tym razem spotkamy się z chęcią przygody, tęsknotą za domem i nabieraniem pewności siebie. 

Meri Luttinen, „Myrskynsilmä” („Oko cyklonu”). Wydawca: WSOY

„Myrskynsilmä” to osadzona w fantastycznej starożytnej Finlandii debiutancka powieść Meri Luttinen. Opisując przygody młodej Kainu, porusza istotny dla dorastającej młodzieży temat szukania własnego miejsca w świecie. Pewnej białej letniej nocy szesnastoletnia bohaterka bierze udział w ceremonii, która ma wyznaczyć jej rolę wśród lokalnej społeczności. Młode dziewczyny stają się matkami, gospodyniami lub rzemieślniczkami, ale żadna z tych ról nie jest pisana Kainu. W trakcie rytuału dociera ona do wewnętrznego kręgu, do którego nikt nie dotarł od setek lat. Los zmusza Kainu do pożegnania się z dotychczasowym życiem i marzeniami, i wyruszenia w trudną, daleką podróż, w trakcie której będzie musiała odkryć, kim naprawdę jest. 

Anja Portin, „Radio Popov”. Wydawca: S&S

„Radio Popov” to fascynująca opowieść o samotności i przyjaźni. Dziewięcioletni Alfred w zasadzie nie ma nikogo  matki nie widział od urodzenia, a ojciec ciągle przebywa w podróżach służbowych. Pewnej nocy Alfred decyduje się śledzić Skradacza, tajemniczą postać wrzucającą przez szpary na listy nie tylko gazety, ale i jabłka, kanapki czy wełniane skarpety. Okazuje się, że Skradacz to Amanda Lehtimaja, osobliwa roznosicielka gazet, która jest członkinią stowarzyszenia Czułe Uszy. W domu Amandy Alfred znajduje stary przekaźnik radiowy zaprojektowany przez rosyjskiego fizyka A.S. Popova. Za jego pomocą zaczyna nadawać nocne audycje dla innych zapomnianych dzieci. 

Laura Ruohonen (tekst), Erika Kallasmaa (ilustracje), Petri Kumela (muzyka), Annika Sandelin (tłumaczenie na szwedzki). „Otus opus. Runoja ja totta pienistä eläimistä”  / „Zoologipoesi. Smådjur i toner” („Księga stworów. Wiersze i prawda o małych zwierzętach”). Wydawca: Otava / Förlaget

„Otus opus” jest niemal niczym wierszowana encyklopedia, która za pomocą poezji przybliża dzieciom rozmaite fakty na temat małych stworzeń z różnych zakątków Ziemi. Bohaterami książki są między innymi mangusty, latające wiewiórki, jeże, biedronki, niesporczaki i sowy. Obok humorystycznych wierszy znajdziemy w niej piękne ilustracje, a także kody QR pozwalające odtworzyć muzykę skomponowaną przez Petriego Kumelę. 


Za nami już dwanaście nominacji. Czas na kolejną kategorię  LITERATURĘ PIĘKNĄ. Zatem kontynuujmy!

Ann-Luise Bertell, „Heiman”. Wydawca: Förlaget

Literatura Finlandii to oczywiście nie tylko książki pisane po fińsku. Autorka tej nominacji jest Szwedofinką, więc językiem tej powieści jest szwedzki. Ann-Luise Bertell jest reżyserką i aktorką, ale poza tym pisze też powieści, wiersze i sztuki teatralne. Jak dotąd jej twórczość nie została przetłumaczona na fiński. Nominowana książka to druga powieść tej autorki. Jest historią pewnej rodziny z regionu Ostrobotnii w zachodniej Finlandii  miejsca, gdzie obecnie mieszka wielu Szwedofinów. Autorka inspirowała się życiem własnej babki, a pierwowzorem tytułowego Heimana miał być jej dziadek. Powieść napisana jest z rozmachem, pokazując życie pełne emocji, zmysłowych doznań i ciężkiej pracy. 

Ritva Hellsten, „Raija”. Wydawca: Aviador

Autorka powieści jest siostrą Raiji Siekkinen  świetnej fińskiej pisarki zmarłej w pożarze w 2004 roku. To ważna informacja, bo nominowana do nagrody Finlandii powieść opowiada właśnie o tej postaci. W książce Ritvy Hellsten fakty przeplatają się z fikcją. Jest to powieść psychologiczna, pełna smutku i refleksji, skupiająca się na ostatnich latach życia jej siostry Raiji. Jesteśmy tej książki naprawdę ciekawi.

Tommi Kinnunen, „Ei kertonut katuvansa” („Nie mówiła, że żałuje”). Wydawca: WSOY

To powieść drogi opisująca historię powojennej Finlandii i grupy silnych kobiet, które musiały odnaleźć się w zupełnie nowej rzeczywistości. Kinnunen skupia się na przeżyciach wewnętrznych bohaterek oraz opisach otaczającej przyrody  próżno tu szukać nagłych zwrotów akcji czy długich dialogów. Mimo tego, „Ei kertonut katuvansa” wciąga czytelnika w swój świat i wypuszcza ze swych powojennych objęć dopiero po ostatniej przeczytanej stronie.

Anni Kytömäki, „Margarita”. Wydawca: Gummerus

W tej powieści autorka już nie pierwszy raz skupia się na zapomnianej wspólnej historii lasu i ludzi  natura stanowi oś jej twórczości. Antti to badacz, który musi zdecydować, które lasy podda się wycince (i tym samym sprawi, że staną się one częścią historii gospodarczego sukcesu Finlandii), a które zostaną ocalone. Mikko to żołnierz, który boi się zbliżającej bitwy, ale nie dezerteruje. Masażystka Senni pracuje w uzdrowisku, tak jak jej ojciec, ale w duchu marzy o innym życiu. Przed naturą i ludźmi stawia się określone oczekiwania. Tylko czy możemy je spełnić?

Heikki Kännö, „Runoilija” („Poeta”). Wydawca: Sammakko

„Runoilija” to trzecia powieść malarza i pisarza Heikkiego Kännö. Podobnie jak dwie poprzednie, również i ta książka pełna jest mistyczno-magicznych poszukiwań, zgrabnie wplecionych w historyczne realia Europy. Historia prowadzi czytelnika między innymi do Lyonu i Turynu, a centralnymi postaciami historycznymi są filozof Friedrich Nietzsche i jego siostra Elisabeth. To właśnie fascynujące połączenie prawdziwych postaci i wydarzeń z filozoficznymi rozmyślaniami i szczodrą ilością magii skłoniło jury do przyznania „Poecie” nominacji.

Anne Vuori-Kemilä, „Mustaa jäätä” („Czarny lód”). Wydawca: Karisto

Autorka porusza w swojej najnowszej książce tematy trudne i mroczne. Mały chłopiec Antti, mimo zakazu rodziców, postanawia bliżej poznać swoje sąsiadki, Gulffi i Elffi. Trójka postaci w roli narratorów na zmianę snuje opowieść o wykluczeniu, problemach z tworzeniem bliskich relacji oraz zaburzeniach psychicznych. Choć jednak opisywany w powieści świat jest często zimny i nieprzyjazny, pisarka zdaje się traktować swoich bohaterów z olbrzymią sympatią i zrozumieniem.

To już wszystko  osiemnaście arcyciekawych książek. Może ktoś z Was już którąś z nich czytał? My mamy nadzieję, że pojawią się wkrótce w naszych polskich księgarniach! A tymczasem niecierpliwie czekamy na ogłoszenie wyników. Wszystko stanie się jasne 25 listopada. Jeśli chociaż trochę znacie fiński  albo nawet jeśli nie znacie go wcale  to oglądajcie wręczenie nagród razem z nami. Będziemy przypominać o tym wydarzeniu na naszej stronie na Facebooku. Zostańcie z nami!


Autorki artykułu: Marta Laskowska, Justyna Robak, Anna Homanowska

Cover photo by Jaredd Craig on Unsplash

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s